یکی از بزرگترین چالش هایی که دانشجویان در انجام پایان نامه با آن مواجه هستند، نوشتن صحیح پروپوزال و به تصویب رساندن آن است. به همین دلیل خیلی از دانشجویان از اینکه نتوانند اساتید دانشگاه را برای ادامه تحقیقات خود متقاعد سازند، هنگام نوشتن طرح اولیه خود دچار استرس میشوند. البته پروپوزال نویسی اصول و قواعد مخصوص به خود را دارد که با رعایت آنها بدون هیچ مشکلی میتوانید مسیر تحقیقات خود را ادامه دهید. به همین دلیل در این مقاله به چرایی و چگونگی روش انجام این تحقیقات میپردازیم.
پروپوزال نویسی چیست؟
پروپوزال در حقیقت طرح اولیه پایان نامه محسوب میشود و به استاد راهنما و اساتید دانشگاه نشان میدهد که مسیر تحقیقات و هدف از پایان نامه ای که انتخاب کرده اید چه بوده و چگونه به این هدف خواهید رسید. به طور کلی در نگارش پروپوزال باید بتوانید به نیازها توجه نموده و راهکارهایی برای رفع محدودیت ها بیان نماید.
این تحقیق باید به حدی قوی باشد که بتوانید آن را در موسسات و نهادهای تحقیقاتی به اجرا در آورید. باید این نکته را در نظر داشته باشید که یک موضوع تحقیقاتی قوی میتواند پژوهشی صحیح و کیفی را به وجود بیاورد. نگارش پروپوزال مراحلی دارد که در ادامه برای آشنایی بیشتر شما به بررسی آنها میپردازیم.
نکات شروع پروپوزال نویسی
قبل از شروع انجام پروپوزال باید مراحل زیر را در نظر بگیرید.
1. یکی از مهمترین نکاتی که پروپوزال باید آن را پوشش دهد عنوان تحقیقی است که پایان نامه بر مبنای آن نوشته خواهد شد. به عبارت دیگر در پروپوزال باید به طور کامل در خصوص موضوع تحقیقاتی پایان نامه صحبت شود و هرگونه ابهامی در این زمینه را از بین ببرد.
2. ارائه توضیحاتی در خصوص علت انتخاب موضوع و کاربردی بودن آن یکی دیگر از مراحل مهم مورد توجه در پروپوزال محسوب میشود.
3. در پروپوزال باید توضیح دهید که علت انتخاب موضوع تحقیقاتی چه بوده و ثابت کنید که موضوع انتخابی شما نوع و بدیع است و میتواند برای حل بسیاری از مشکلات مربوط به رشته ای که مطالعه میکنید مفید باشد.
4. سپس باید توضیح دهید که تحقیقات خود را به چه روشی انجام میدهید و از چه ابزارهایی استفاده میکنید. پر کردن پرسشنامه‌های مختلف، حضور در مراکز تحقیقاتی، بررسی های میدانی یا استفاده از منابع اطلاعاتی در کتابخانه ها روش هایی هستند که میتوانید آنها را به کار ببرید.
5. یکی از مهمترین قسمت هایی که در پروپوزال باید به آن بپردازید، بیان روش تحقیقاتی و هدفی است که در پایان نامه برای این تحقیقات در نظر گرفته اید. باید بتوانید اثبات کنید که چقدر مسیر تحقیقاتی شما صحیح و درست است.
6. همچنین باید اثبات نمایید برنامه هایی که در پیش دارید کاملاً قابل اجرا هستند.
7. سپس باید توضیحاتی در خصوص تجزیه تحلیل اطلاعات به دست آمده و رویکردهای کمی و کیفی مقاله یا پایان نامه ارائه نمایید.
چگونه پروپوزال بنویسیم؟
پس از آشنایی با روش های شروع پروپوزال نویسی باید در خصوص روش نگارش آن به نکات زیر توجه نمایید.
• برای نگارش باید از مقدمه ای استفاده کنید که بتواند نظر خواننده را برای خواندن ادامه مطلب جلب نماید.
• پس از بیان مسئله حتماً راه حل پیشنهادی را ارائه نمایید. خواننده باید مطمئن شود که با خواندن پایان نامه و پروپوزال شما میتواند به راه حل مناسبی دست پیدا کند.
• باید برنامه و بودجه ای که در نظر گرفته شده است را برای خوانندگان داخل نوشته خود شرح دهید.
• توجه نمایید که تمام مطالب ارائه شده باید تحقیقاتی بوده و به صورت صحیح و درست بیان شوند.
• باید مطالب شما دارای نتیجه‌گیری نهایی باشند.
• چندین بار مطالب نوشته شده را مطالعه نمایید و در صورت ایراد نوشتاری آنها را ویرایش کنید.
قوانین پروپوزال نویسی
قواعد نگارشی که باید رعایت کنید عبارتند از:
• استفاده از افعال به صورت آینده؛
• کوتاه بودن پاراگراف ها حداکثر در ۱۰ سطر؛
• استفاده از فونت و اندازه مناسب قلم؛
• عدم استفاده از اصطلاحاتی با بار عاطفی؛
• کدگذاری منطقی مطالب؛
• دقت در نگارش و نداشتن غلط های املایی؛
• عدم استفاده از کلمات اختصاری مبهم و پیچیده؛
• استفاده از اعداد متناسب با زبان نوشتاری مطالب.
روش ارائه پروپوزال
پس از آشنایی با نکات مهمی که باید در نگارش پروپوزال نویسی رعایت نمایید، در این قسمت با روش ارائه این موضوع تحقیقاتی آشنا خواهید شد.
1. هنگام ارائه پروپوزال حتماً به افرادی که در جلسه حضور دارند توجه نمایید و عکس‌العمل آنها را مورد بررسی قرار دهید. ببینید که آیا به مطالب شما توجه میکنند یا اینکه مشغول به کار خود هستند. برای جلب توجه حاضرین میتوانید در هنگام صحبت کردن چندین بار لحن خود را تغییر دهید.
2. در هنگام توضیح موضوع باید اشراف کامل به تحقیقات خود داشته باشید. شما دقیقاً میدانید که در خصوص چه مسئله ای دارید صحبت میکنید در حالیکه شنونده از موضوع شما اطلاعی ندارد.
3. به گونه ای مسئله را توضیح دهید که نظر افراد حاضر در جلسه به صحبت های شما جلب شود و مسئله برای آنها جذاب به نظر بیاید. طوری صحبت نکنید که حاضرین احساس کنند خود شما هم در خصوص درک مسئله مشکل دارید.
4. در بیان توضیحات باید مطالب را به صورت پیوسته و مفید ارائه دهید. در غیر این صورت گسستگی باعث میشود که ذهن شنونده در خصوص گفته های شما دچار پراکندگی شده و نتوانید موضوعی را که در نظر دارید به طور کامل شرح دهید.
5. همیشه در هنگام ارائه تحقیقات خود به سوال هایی که احتمال دارد در ذهن شنونده ایجاد شود فکر کرده و پیش از سوال در خصوص این مطالب توضیح دهید.
6. باید روش ارائه پروپوزال بدین ترتیب باشد، موضوعی را مطرح کرده، سوالی را بیان کنید، سپس روش حل مسئله را توضیح دهید. اگر بدین ترتیب مسئله خود را شرح دهید قطعاً با استقبال افراد حاضر در جلسه مواجه خواهید شد.
اهداف فرعی پروپوزال
در کنار اهداف اصلی که در پایان نامه دنبال کرده و آن را در پروپوزال شرح میدهید، احتمال دارد که تحقیقات شما اهداف فرعی نیز داشته باشد. میتوانید برای جذاب شدن موضوع پایان نامه خود، اهداف فرعی وابسته به تحقیقات را بیان نمایید تا بدین ترتیب نظر افراد حاضر در جلسه را به موضوع پایان نامه جلب نمایید. به طور مثال اگر موضوع شما در خصوص کسب و کار است، میتوانید به روش هایی که به افزایش سود دهی می انجامد و با استفاده از تحقیقات شما میتوان با آن دست پیدا کرد توضیحاتی را ارائه نمایید.
اشتباهات رایج در نگارش پروپوزال نویسی
حتی اگر تمامی اصول پروپوزال نویسی را رعایت نمایید و به قوانینی که باید در نظر گرفت هم توجه کنید، شاید دچار اشتباهاتی شوید که تحقیقات شما را تحت شعاع قرار دهند. از این رو در ادامه به بیان برخی از این اشتباهات رایج میپردازیم.
• برخی از دانشجویان گمان میکنند در صورتی که موضوع آنها گسترده باشد نشان دهنده جامع و کامل بودن تحقیقات آنها است. درحالیکه این تصور اشتباه باعث میشود، مسیر تحقیقاتی به درستی طی نشود و نتوانید اساتید خود برای ادامه کار قانع کنید.
• یکی از دلایل دیگری که منجر به عدم تایید پروپوزال توسط اساتید میشود، بدیع نبودن موضوع تحقیق و توجیه نبودن آن برای خود شخص و دیگران است. باید موضوع پیشنهادی که ارائه میدهید، بتواند راهکارهای نوینی را برای حل مسائل ارائه نماید.
• تحقیقات فعلی که شما انجام میدهید باید بتواند موضوع تحقیقاتی پایان نامه شما را به درستی پوشش دهد. به عبارت دیگر نباید شکافی بین مسیر تحقیقاتی که در پروپوزال انتخاب میشود و موضوع پایان نامه وجود داشته باشد. در اینصورت احتمال اینکه بتوانید استاد راهنمای خود را متقاعد کنید بسیار ضعیف است. به عبارت دیگر تحقیقات شما باید زیربنای مستحکمی داشته باشد. گزینه های زیر را میتوان از نشانه های ضعیف بودن پروپوزال به حساب آورد.
1. نبودن منابع تحقیقاتی مشخص و تکیه بر عقاید شخصی در نوشتن مطالب پروپوزال نویسی؛
2. نداشتن پایه علمی مطالعاتی در زمینه عنوان تحقیقات؛
3. انتخاب منابع تحقیقاتی و مقالات نامعتبر؛
4. قدیمی بودن منابع تحقیقاتی و استفاده نکردن از مطالب جدید و به روز؛
سخن پایانی
در این مقاله سعی نمودیم، ساختاری که باید در خصوص پروپوزال نویسی رعایت شود را شرح دهیم. در صورتی که نوشته شما کاملاً بدیع بوده و از نگارشی اصولی برخوردار باشد، نباید نگران متقاعد کردن افراد حاضر در جلسه دفاع و تاییدیه استاد راهنمای خود باشید. حتما قبل از ارائه مطالب تسلط کافی بر تحقیقات خود داشته و با تمرکز کامل آنها را بیان نمایید.
