چکیده پایان نامه را می‌توان از مهم‌ترین بخش‌های هر پایان‌نامه دانست. به همین دلیل نگارش این بخش مستلزم دقت و توجه بسیاری است و چکیده‌نویسی امری حساس تلقی می‌شود. هدف چکیده ارائه‌ی تصویری خلاصه و با این حال کامل و دقیق از اهداف پایان نامه است. هدف کلی مطالعه و معرفی طرح کلی آن، معرفی یافته‌های اصلی و ارائه‌ی خلاصه‌ای مختصر از تفسیر نتایج مطالعه، از مهم‌ترین مطالبی هستند که در چکیده پایان‌نامه به آن پرداخته می‌شود.
اهمیت چکیده پایان نامه
چکیده در انجام پایان نامه با ارائه‌ی نگاهی مختصر بر اهداف و نتایج مطالعه، تصمیم‌گیری و قضاوت را برای مطالعه کامل متن پایان‌نامه برای خوانندگان ممکن می‌کند. از طرفی داور مسئول بررسی پایان‌نامه با توجه به چکیده اولین برداشت و قضاوت را نسبت به ارزش و اعتبار پایان‌نامه‌ی شما خواهد داشت. از این رو بسیار مهم است که برای ایجاد تصویری کامل و واضح از اهداف مطالعه و نتایج آن، در نوشتن چکیده دقت بالایی به خرج دهید.
برای آن‌که از کامل بودن جزئیات ارائه شده در متن چکیده اطمینان یابید، باید به عنوان پژوهشگر یا داور به آن نگاه کنید. آیا جزئیاتی که در چکیده آمده تصویر کاملی از پایان‌نامه به شما ارائه می‌دهد؟
چکیده نقش مهمی در معرفی نویسنده و مهارت‌های او نیز دارد. این بخش از مقاله به عنوان راهنمایی سریع، امکان برررسی پایان‌نامه‌های مختلف و انتخاب آن‌ها را برای مطالعه فراهم می‌کند. این موضوع سبب صرفه‌جویی در زمان و انرژی پژوهشگران می‌شود. چکیده هم‌چنین می‌تواند سبب جذب خواننده شود.
در چکیده پایان نامه چه بنویسیم؟
برای آن‌که از کامل بودن چکیده مطمئن شوید، بهتر است عناصر اصلی و اجزای چکیده پایان نامه را بشناسید. در ادامه لیستی از مهم‌ترین مطالب مورد توجه در چکیده را آورده‌ایم.
• موضوع مطالعه را به صورت دقیق در چکیده عنوان کنید.
• با ارائه‌ی سوالات محوری ذهن مخاطب را برای درک مسئله آماده کنید.
• یافته‌های موجود در زمینه‌ی مورد نظر و دستاوردهای گذشته را مرور کنید.
• اهداف مطالعه، دلایل نیاز به مطالعه و لزوم پاسخ به سوالات مطرح شده را بررسی کنید.
• روش‌های تحلیل و تفسیر را معرفی کنید.
چکیده پایان نامه باید چه ویژگی‌هایی داشته باشد؟
• چکیده پایان نامه باید متنی کامل باشد و سوالی را برای مخاطب باقی نگذارد و وی را برای یافتن پاسخ به منبع دیگری ارجاع ندهد.
• پاراگراف و سطرهای اول چکیده از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند و اهداف مطالعه را معرفی می‌کنند.
• در چکیده پس از بیان اطلاعات زمینه‌ای، مسئله و هدف مطالعه معرفی می‌شود.
• در نوشتن چکیده از توضیحات اضافه بپرهیزید و نتیجه‌گیری را به‌طور خلاصه و دقیق عنوان کنید.
• انتخاب کلمات کلیدی و کلیدواژه به دلیل اهمیت آن‌ها در جست‌جوی پایان‌نامه در پایگاه‌های داده آنلاین از اهمیت بالایی برخوردار است.
• طول چکیده با توجه به موضوع و حجم پایان‌نامه چیزی بین 250 تا 300 کلمه است.
در نگارش چکیده از موارد زیر بپرهیزید
در چکیده‌نویسی علاوه بر رعایت بایدها و بیان ضروریات، نبایدها را هم در نظر داشته باشید. در این بخش برخی از این نبایدها را معرفی می‌کنیم.
- در چکیده پایان نامه نباید اطلاعات زمینه‌ای طولانی را ارائه کنید. هدف چکیده معرفی پژوهش شماست، نه زمینه‌ی مورد بحث.
- در چکیده از بیان نقل قول‌ها بپرهیزید.
- روندهای روتین آزمایشگاهی و تحقیقات میدانی و … نباید در چکیده آورده شوند.
- نیازی به بیان جزئیات روش‌ها و ابزارهای مورد استفاده نیست.
- در چکیده از سرنام‌ها و حروف اختصاری استفاده نکنید.
- نباید نتایج و تفاسیری را که در متن پایان‌نامه آورده نشده‌اند در چکیده وارد کنید.
نکات مهم در نگارش چکیده پایان نامه
در ادامه به مرور چند نکته برای نگارش هر چه بهتر چکیده خواهیم پرداخت. با رعایت این موارد می‌توانید کیفیت چکیده پایان‌نامه را تا حد قابل توجهی افزایش دهید.
- یکی از راه‌های نوشتن چکیده‌ی استاندارد و کامل، تهیه‌ی کلمات کلیدی از فصول مختلف پایان‌نامه است. در این صورت می‌توانید با نگارش چند جمله از هر بخش، یک ساختار کلی برای متن چکیده ایجاد کنید.
- با مطالعه نمونه چکیده پایان نامه های مختلف با ساختار این بخش از پایان‌نامه آشنا شوید. مطالعه چکیده‌ها به شما در درک کارکرد و ویژگی‌های مهم آن‌ها کمک خواهد کرد.
- هر جمله از چکیده باید حاوی اطلاعات مفید و قابل توجهی درباره مطالعه شما باشد. جملاتی که چنین خصیصه‌ای نداشته باشند تنها از سهم مطالب ضروری قابل بیان در چکیده می‌کاهند.
- از ارائه‌ی مطالب و مباحث فنی که نیاز به توضیح دارند در چکیده بپرهیزید. هدف از چکیده طرح مسئله و معرفی چهارچوب و روش‌های مطالعه است. حتی مخاطب ناآشنا با مبحث مورد مطالعه نیز باید بتواند از چکیده به درک درستی از اهداف پایان نامه شما برسد.
چکیده پایان نامه را چه زمانی بنویسیم؟
نوشتن چکیده باید پس از تکمیل مطالعه انجام شود. برخلاف تصویر اغلب افراد که چکیده را شروعی برای انجام مطالعه و تعیین چهارچوب در نگارش پایان‌نامه می‌دانند. البته شما می‌توانید در خلال نگارش پایان‌نامه به چکیده آن فکر کنید و گام به گام نوشتن آن را تکمیل و در نهایت ویرایش و بازنویسی آن را آغاز کنید.
نوشتن چکیده و نقش استاد راهنما
استاد راهنما می‌تواند در نوشتن چکیده نقش بسیار مهمی ایفا کند. استاد راهنما در تمام مراحل نگارش چکیده از انتخاب ایده گرفته تا انتخاب کلمات کلیدی می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد. استاد راهنما با تجربه‌ی بررسی ده‌ها پایان‌نامه می‌تواند شما را در رعایت قواعد نگارشی، خلاصه کردن محتوا و تنظیم آن راهنمایی کند. متن چکیده پایان نامه را در اختیار استاد راهنما قرار دهید و بر اساس نظرات و انتقادهای او بخش‌های مختلف چکیده را بازنویسی کنید.
سخن پایانی
همان‌طور که خواندید چکیده پایان نامه وظیفه‌ی معرفی کامل مطالعه را بر عهده دارد. خواننده با مطالعه چکیده باید بتواند به دیدی کلی از پژوهش برسد و مسئله‌ی مورد بحث و روش‌ها و تفسیر نتایج را درک کند. در چکیده‌نویسی از افعال گذشته استفاده می‌شود و آن‌چه در خلال پژوهش انجام شده است به مخاطب معرفی می‌شود.
در واقع چکیده را می‌توان گزارش کاری از مراحل طرح مسئله، تحقیق، آزمایش و دیگر مراحل تکمیل پایان نامه دانست. در متن چکیده از ارائه‌ی اطلاعات ناقص و نیازمند توضیح که برای مخاطب ایجاد سوال می‌کنند بپرهیزید و چکیده‌ای بنویسید که ارجاعی به بیرون نداشته باشد.
